Kayınpeder Kelimesinin Kökeni Üzerine

“Kayınpeder” kelimesinin kökeni üzerine dilbilim literatüründe çeşitli görüşler bulunmaktadır. Günümüzde en yaygın kabul gören açıklamaya göre kelimedeki “kayın” unsuru, Eski Türkçede geçen “kadın / kadhın” köküyle ilişkilidir. Bu kök, evlilik yoluyla oluşan akrabalık bağlarını ifade eden bir anlamda kullanılmıştır. Zaman içinde ses değişimleriyle “kadhın” biçimi “kayın” hâline dönüşmüş ve evlilik yoluyla edinilen akrabaları tanımlayan bir terim olarak yerleşmiştir. Nitekim Türkçede kayınvalide, kayınbirader, kaynata gibi birçok akrabalık teriminde aynı unsur bulunur. “Peder” ise Farsça “padar/pidar” kelimesinden gelir ve “baba” anlamını taşır. Bu iki unsurun birleşmesiyle “kayınpeder”, yani “eşin babası” anlamındaki kelime ortaya çıkmıştır.

Okuduğum bir kitapta “kaim-peder” sözcüğünü görünce kelimenin kökenini araştırdım. Bazı araştırmacılar kelimenin etimolojisi için farklı bir açıklama ileri sürmektedir. Bu görüşe göre kelimenin ilk biçimi Arapça “kaim” (yerine geçen, vekil olan) kelimesiyle ilişkilidir. “Kaim-peder” ifadesi “baba yerine geçen kişi” anlamına gelmektedir. Zamanla bu birleşik ifade Türkçenin ses yapısına uyarlanarak “kayınpeder” biçimini almış olabilir. Benzer bir açıklama “kaim-valide” ifadesinin kaynanaya dönüşmesi için de ileri sürülmüştür.

Literatürde iki farklı etimolojik yaklaşım bulunmaktadır. Birinci ve daha yaygın kabul gören görüş, kelimenin Eski Türkçedeki “kadhın/kayın” akrabalık teriminden türediğini savunur. İkinci görüş ise kelimenin “kaim-peder” ifadesinden geliştiğini ileri sürer. Güncel dil araştırmalarında ilk açıklama daha güçlü kabul edilmekle birlikte, ikinci açıklama da etimoloji tartışmaları içinde yer almaya devam etmektedir.