Jane Eyre Romanında Aşk, Benlik ve Kadın Özgürlüğü

Jane Eyre sizce bir aşk anlatısı mı? Roman bir kadının sevme arzusu ile kendi benliğini koruma çabası arasındaki derin çatışmayı anlatır. Charlotte Brontë romanında Viktorya toplumunun kadın üzerindeki baskısını, sınıf ayrımlarını, dinî otoriteyi ve ahlak anlayışını sorgular. Jane Eyre romanında aşk ve insanın kendi ruhunu kaybetmeden yaşayabilme mücadelesi vardır. Roman boyunca Jane’in karşısına çıkan her insan onun benliğini başka bir biçimde şekillendirmeye çalışır. Jane’in büyüklüğü ise bütün bu baskılar arasında kendi iç sesini kaybetmemesinde yatar.

Jane sevgiye muhtaçtır ama sevgi uğruna kendi benliğini feda etmeye razı değildir. Jane’in bütün çocukluğu sevgisizlik, dışlanma ve aşağılanma ile geçmiştir. Normalde böyle bir karakterin ilk güçlü sevgi ihtimaline tutunması beklenir. Edward Rochester ona arzu, ilgi, dikkat ve bir tür ruhsal yakınlık sunar. Fakat Jane Rochester’ı sevdiği hâlde onun gayrimeşru karısı durumuna düşmeyi reddeder. Jane’in kararıyla romanın ahlaki sorgulaması başlar. Jane’in ahlakı sadece dinî kurallardan ibaret değildir, daha derindedir. Onun ahlakı kendisini küçük düşürmeme üzerine kuruludur.

Jane’in Reed ailesinin yanında gördüğü zulümler, zihninde bir iç mahkeme kurmasına neden olmuştur. Jane daha çocukken haksızlığı tanır. Kendisine yapılan kötülüklerin acısını çekse de daha çok yaşadıklarının adaletsizliği üzerinde durur. Acı çeken insanlar bazen direnmek istemez ama Jane acıyı ahlaki bir mesele hâline getirir. “Bana kötü davranılıyor” diyen de odur, “Bu davranış yanlıştır” diyen de odur.

Lowood Okulu bölümü Jane’in öfkesinin eğitildiği yerdir. Helen Burns ona sabrı, Miss Temple ise ölçüyü öğretir. Jane iyi olmak için susan biri değildir. Zaman geçtikçe sakin ve olgun biri olur; kendini kontrol etmeyi öğrenir.

Rochester romandaki güç, mülkiyet, sınıf ve erkek otoritesini temsil eder. Thornfield onun evidir, onun düzenidir ve aynı zamanda geçmişidir. Jane ise Thornfield’a dışarıdan gelmiş bir yabancıdır. Maaşlı bir mürebbiyedir. Bu konum oldukça hassastır. Jane ne hizmetçi sınıfına tam anlamıyla aittir ne de aristokrat çevreye. Eğitimlidir ama zengin değildir; kültürlüdür ama statüsü yoktur.

Rochester Jane’i sever, evet; ama aynı zamanda onu sınar, kıskandırır ve sakladığı hakikatler aracılığıyla onu yönlendirmeye çalışır. Rochester’ın Jane’e karşı kurduğu bu psikolojik üstünlük romanın ilerleyen bölümlerinde daha belirgin hâle gelir. Özellikle Blanche Ingram meselesinde Rochester’ın Jane’in duygularını kıskançlık üzerinden sınadığı görülür. Jane’i sevdiğini açıkça söylemek yerine onun sevgisini ölçmeye çalışır. Böylece ilişkideki duygusal dengeyi kendi kontrolü altında tutmak ister. Jane ise bu oyunların farkına varabilecek kadar dikkatli bir gözlemcidir.

St. John Rivers bence romanın en tehlikeli karakterlerinden biridir. Hatta bazı yönlerden Rochester’dan bile daha ürkütücüdür. Rochester’ın karanlığı görünürdür; tutkuları vardır, hataları vardır, yalan söyler, kıskandırır, öfkelenir. İnsan onun tehlikeli tarafını hisseder. Ama St. John’un baskısı soğuk, sessiz ve ahlak kisvesi altında gelir. Bu yüzden daha sinsi bir tarafı vardır.

St. John kendisini büyük ölçüde insan olmaktan çıkarmış bir karakterdir. Duygularını bastırmayı erdem sayar. Jane’i sevmediğini kendisi de bilir aslında; ama yine de onunla evlenmek ister. Çünkü Jane’i kutsal görevine uygun bir araç olarak görür. Jane’in zekâsını, dayanıklılığını ve iradesini sever belki, ama ruhunu sevmez. Onu bir eşten çok yardımcı bir misyoner gibi düşünür. Üstelik bunu yaparken dinî dili kullanması karakteri daha rahatsız edici hâle getirir. Jane’i suçluluk duygusuyla baskı altına almaya çalışır. Sanki Jane onunla gitmezse Tanrı’ya karşı gelmiş olacakmış gibi bir atmosfer kurar. Bu nedenle St. John’un sevgisizliği aslında bir tahakküm biçimidir.

Bir de ilginç olan şudur: Charlotte Brontë St. John’u tamamen kötü biri gibi yazmaz. Çalışkan, disiplinli ve fedakâr biridir gerçekten. Ama insan sadece görevle yaşayamaz. Merhametsiz bir ahlak anlayışı insanı taşlaştırabilir. St. John’un trajedisi de burada ortaya çıkar; o kadar kutsal olmaya çalışır ki insanlığını kaybetmeye başlar.

Romanın en büyük ve en güçlü karakteri ise kesinlikle Jane Eyre’dır. Jane iyi biridir ama öfkesi, gururu, arzuları ve korkuları da vardır. Onu büyük yapan da budur; kusursuz değildir, kendi benliğini korumak için sürekli mücadele eder. Roman boyunca herkes ona başka bir kimlik dayatır. Reed ailesi onu yük gibi görür, Lowood itaati öğretmeye çalışır, Rochester onu aşkın içinde tutmak ister, St. John ise onu kendi dinî görev anlayışının bir parçasına dönüştürmeye çalışır. Ancak Jane bunların hiçbirinin içinde tamamen kaybolmaz.

Jane zaman zaman öfkelenen, kıskanan, kırılan bir insandır; fakat bu duyguların kendisini bütünüyle ele geçirmesine izin vermez. Sürekli kendi vicdanıyla hesaplaşır ve doğru olanı bulmaya çalışır. Rochester’dan ayrılması da kendisine duyduğu saygıyla ilgilidir. St. John’u reddetmesi ise kendi ruhunu koruma isteğinden doğar. Bu yüzden Jane’in iyiliği gerektiğinde karşı çıkan, direnen ama yine de zalimleşmeyen bir iyiliktir.

En insancıl ve en dengeli karakter ise bence Miss Temple’dır. Çünkü hem merhametli hem sağduyulu hem de adil bir kadındır. Jane’i küçümsemeden destekler. Üstelik bunu baskıcı bir ahlak anlayışıyla değil, gerçek bir şefkat duygusuyla yapar. Lowood’daki karanlık atmosfer içinde neredeyse aydınlık tek yetişkin figür odur.

Ahlaki açıdan en saf ve en merhametli karakter ise bence Helen Burns’tür. Helen romanın vicdanını temsil eder. İnsanlara öfkeyle yaklaşmaz, kendisine yapılan kötülükleri kine dönüştürmez ve acıya büyük bir sabırla katlanır. Jane’in içindeki sertliği ilk yumuşatan kişi de odur. Ancak Helen’in sabrı ve affediciliği yer yer insanüstü bir hâl alır. Bu yüzden o tamamen gerçek bir karakterden uzaktır; Jane’in ruhsal gelişimine yön veren manevi bir figür olarak tasarlandığı açıktır.

Mrs. Reed romanın ilk büyük otorite figürlerinden biridir. Soğuk, sınıfçı ve dışlayıcı bir kadındır. Jane’i kendi çocuklarından aşağı görür. Özellikle Jane’in fakir ve yetim olması Mrs. Reed’in ona karşı sert davranmasına neden olur. Mrs. Reed aslında Viktorya toplumunun katı aile ve sınıf anlayışını temsil eder. Jane’in bağımsız, sorgulayan ve duygusal olarak kolay boyun eğmeyen yapısı onu rahatsız eder. Mesele sadece kişisel nefret değildir; Jane’in varlığı evdeki düzeni bozan bir durum hâline gelir.

Mrs. Reed’in Jane’e yaptığı psikolojik baskı oldukça ağırdır. Özellikle Jane’i sürekli “yalancı”, “nankör” ve “sorunlu çocuk” gibi göstermesi, Jane’in çocuk zihninde derin bir yalnızlık oluşturur. Jane’in ileride sürekli kendi değerini korumaya çalışmasının köklerinden biri de burada yatar.

Rochester romanın en karmaşık karakterlerinden biridir ve Charlotte Brontë onu bilinçli olarak hem çekici hem rahatsız edici biçimde yazmıştır. Rochester’ın yalnızlığını, pişmanlığını ve Jane’e duyduğu gerçek sevgiyi hissederiz; fakat bu onun davranışlarını tamamen haklı çıkarmaz. Özellikle Bertha Mason konusunda ciddi bir problem vardır. Bertha Mason’ın akıl hastası bir kadın olmasına rağmen romanda çoğu zaman “şeytanî”, “vahşi” ve “hayvansı” sıfatlarla anlatılması oldukça sert ve adaletsizdir. Edward Rochester  Bertha’yı çoğu zaman bir insan olarak değil de hayatını mahveden korkunç bir lanet olarak görür. Oysa ortada akıl sağlığını kaybetmiş bir kadın vardır. Yangın çıkarması, saldırgan davranışlar sergilemesi ya da kontrolünü yitirmesi hastalığından kaynaklanıyor olabilir. Bu nedenle Bertha’yı yalnızca “canavar kadın” biçiminde değerlendirmek kesinlikle adil değildir.

Ama burada dönemin şartlarını da düşünmek gerekir. Viktorya döneminde akıl hastalıkları bugün olduğu gibi anlaşılmıyordu. Tedavi yöntemleri çok sınırlıydı ve aileler çoğu zaman bu insanları toplumdan gizliyordu. Rochester’ın Bertha’yı konağın üst katına kapatması bugün korkunç görünse de dönemin toplumsal gerçekliği içinde tamamen sıra dışı sayılmazdı. Yazarın bakışı Rochester’ın bakış açısına çok yakın durduğu için Bertha’nın insanlığı geri planda kalır.

Bence Brontë’nin bilinçli ya da bilinçsiz yaptığı en büyük şeylerden biri şudur: Bertha’yı bir karakterden çok bir sembole dönüştürmüştür. Bertha Rochester’ın bastırılmış geçmişinin, korkularının ve kontrol edemediği hayatının bir parçasıdır. Ama sembole dönüştüğü anda insan tarafı kaybolmuştur. 

Rochester Jane’i gerçekten seviyor olabilir ama Bertha konusunda tamamen dürüst, adil ve merhametli biri değildir. Hatta bazen kendi acısını merkeze koyduğu için Bertha’nın acısını görememiştir. Bu da onu romantik olduğu kadar bencil ve tehlikeli bir karakter hâline getirir.

Masumiyet Müzesi: Sahip Olmanın Sevmenin Yerine Geçtiği Bir Dünya

 

Masumiyet Müzesi: Sahip Olmanın Sevmenin Yerine Geçtiği Bir Dünya

Kemal: Sahip Olmanın Aşk Yerine Geçtiği Bir Bilincin Portresi

Masumiyet Müzesi’nde Kemal, modern şehirli erkeğin ayrıcalıklarla örülü hayatı içinde yönünü kaybetmiş bir figür olarak belirir. Ailesinin varlığı, içinde bulunduğu seçkin çevre ve alıştığı hayat standardı, önünde pek çok hazır ve güvenli yol açar. Bu kadar köklü, düzenli ve sarsıntısız ilerleyen hayatının akışını değiştirecek bir karar almaya yönelmez; mevcut düzeninin sağladığı güven, onu harekete geçirmek yerine aynı çizgide kalmaya razı eder. Hayatını kökten değiştirebilecek kararları sürekli ertelemesi, Kemal’in iç dünyasında güvenlik ile arzu arasında çözülemeyen bir gerilim bulunduğunu gösterir. Düzenli, saygın ve öngörülebilir bir gelecek vaat eden Sibel’le nişanlılığı sürerken Füsun’la yaşadığı yoğun ilişki, bu gerilimin yüzeye çıkmış hâlidir. Kemal iki farklı yaşam biçiminin çekim alanında kalır ve her ikisinin de sunduğu duygusal konforu aynı anda korumaya çalışır.

Füsun’la yaşadığı ilişki başından beri gizli kaldığı için, Kemal’in gerçek hayatının parçası hâline gelemez. Merhamet Apartmanı Kemal’in saklanabildiği tek yerdir. Orada kimse onu görmez, kimse ondan bir şey beklemez, kimseye hesap vermez. Dışarıdaki hayatında nişanlı, oğul, iş insanı, sosyetik bir erkek olarak yaşarken; o dairede yalnızca Füsun’la birlikte olan özgür bir adama dönüşür. Bu yüzden Füsun kaybolduğunda Kemal sevdiği kadınla birlikte özgürlük duygusunu da kaybeder. Sonraki yıllarda Merhamet Apartmanı’ndaki daireye gidip gelmesinin nedeni Füsun’u geri kazanma umudu kadar, o eski hâline yeniden yaklaşma isteğidir. Çünkü hayatının en yoğun, en gerçek hissettiği zamanları orada yaşamıştır.

Kemal yıllarca Füsun’un evine gider. Bu ne büyük bir fedakârlık gösterisi ne de bilinçli bir sadakat kararıdır; daha çok alışkanlığa dönüşmüş bir bağlılıktır. Her akşam aynı eve gitmek, aynı insanlarla oturmak, aynı sofrada olmak, onun için hayatının hâlâ geri kazanabileceğini hissetmesinin bir yoludur. Televizyon karşısındaki konuşmalar genelde birbirine benzer, zaman ağır ağır geçer. Kemal orada vakit geçirirken Füsun’suz kalmadığına kendini inandırır.

Kemal, Füsun’un dokunduğu küçük eşyaları evden gizlice alıp biriktirmeye başlar. Bir mendil, bir toka, bir kaşık, içilmiş bir sigaranın izmariti… Onun için bu nesneler sıradan değildir; Füsun’un orada bulunduğunu hatırlatan somut izlerdir. Evden her ayrıldığında yanında ondan bir parça götürmüş gibi hisseder. Bazen yerine para ya da başka bir eşya bırakır, bazen hiçbir şey bırakmadan alır. Evdeki herkes bu durumun farkındadır ama kimse açıkça konuşmaz. Kemal de hırsızlığının fark edildiğini anlar, yine de vazgeçemez.

Bu eşyaları Merhamet Apartmanı’na götürür, saklar, düzenler. Onlara bakarak Füsun’la geçirdiği anları yeniden yaşar. Zamanla Füsun’un eşyalarını çalmak bir alışkanlığa, sonra neredeyse bir zorunluluğa dönüşür. Füsun’a yaklaşamadığı her an, onun kullandığı bir nesneye tutunur. Yıllar geçtikçe biriktirdiği eşyalar da büyür ve sonunda Kemal’in hayatının merkezine yerleşir. Müze fikri de bu biriktirme hâlinin en uç noktasıdır; topladığı her şeyi kaybolmaması için bir arada tutmak ister.

Füsun’la Kemal’in birlikte yaşayabileceği bir hayat hiçbir zaman kurulamaz. Onlar ne birlikte kaçıp yeni bir başlangıç yaparlar ne de aynı hayatın içinde gerçekten birlikte yer alırlar. Kemal yıllar boyunca Füsun’un evine gidip gelir, onunla konuşur, aynı sofraya oturur, aynı odada bulunur; fakat yine de o evin, o ailenin ve o hayatın parçası hâline gelemez. Hep biraz dışarıdadır, hep geçici bir misafir gibidir. Bu yüzden Kemal’in zihninde Füsun’la yaşanabilecek ama hiç yaşanmamış bir hayat fikri sürekli canlı kalır. Aralarındaki bağ kopmaz, fakat hiçbir zaman tamamlanmaz da.

Füsun öldükten sonra Kemal’in müze kurması, aslında bu yarım kalmışlığın devamıdır. Topladığı eşyalar Füsun’la geçirdiği zamanları, o yıllardaki kendisini, gençliğini ve o dönemin duygularını da saklar. Bir mendil, bir küpe, bir sigara izmariti -bunların her biri Kemal için geçmişte yaşanmış bir ana açılan anahtardır.

Kemal sürekli aynı döneme geri döner, aynı anıları anlatır, aynı nesnelerin etrafında dolaşır. Müze bu tekrarın somut hâlidir. Sanki geçmişi kaybetmemek için onu bir binanın içine kapatır ve kendisi de o binanın içinde yaşamayı seçer. Böylece zaman dışarıda ilerlerken Kemal içeride hep istediği zamanlarda Füsun’la birlikte olur.

Bana göre Kemal’in asıl bağlandığı şey Füsun’un kendisi değildir, onunla yaşayabileceği ama hiç yaşayamamış olduğu hayattır. Çünkü yaşanmamış olan şey bozulmaz, eskimez, hayal kırıklığına uğratmaz. Gerçek bir birliktelik olsaydı sıradanlaşabilir, tartışmalarla aşınabilir ya da sona erebilirdi. Oysa gerçekleşmemiş bir ihtimal her zaman insana güven verir.

Kemal Füsun’la birlikte olma ihtimalini kaybettiği için yıkılır. İnsan bazen bir kişiye değil, o kişiyle mümkün olan hayata bağlanır. Kemal’in müzesinin içinde bir kadının gerçek yaşamı yoktur; bir adamın yarım kalmış hayalleri, ertelenmiş kararları ve geri dönülemeyen zamanı vardır.

En sarsıcı olan ise Kemal’in aynı yerde kalmayı seçmesidir. Acı verse bile tanıdık olanı bırakamaz. Hatırlamayı sürdürmek, onun için yaşamaya devam etmekten daha kolaydır. Kemal’e göre unutmak, her şeyin gerçekten bittiğini kabul etmek anlamına gelir. Kemal gerçekle yüzleşmek yerine geçmişi düzenler, saklar ve ziyaret edilebilir hâle getirir.

Füsun: Görünür Olmak İsteyen Bir Hayatın Daralması

Füsun’u yalnızca masum bir kurban ya da her şeyi hesaplayarak hareket eden bir karakter olarak görmek, onun iç dünyasının karmaşıklığını daraltır. O, en temelde görülmek, fark edilmek ve bulunduğu hayatın sınırlarının ötesine geçmek isteyen genç bir kadındır. Güzellik yarışmasına katılması, oyuncu olma isteği, kendini ayçiçeği tarlasında hayal etmesi, daha geniş bir dünyaya açılma isteğinin işaretleridir. İçinde yaşadığı çevre Füsun’un hayallerini ve isteklerini sürekli erteleyen, yaşamını daraltan, beklentilerle onu çevreleyen bir atmosfer oluşturur. Füsun çoğu zaman anlaşılmaz, ciddiye alınmaz ya da yanlış yorumlanır. Böyle bir ortamda hayal kurmaya devam etmek Füsun için güçlü bir direniş hâline gelir.

Kemal’le ilişkisi Füsun’un başka bir hayat ihtimalinin de yaşanabileceğini fark ettiğini gösterir. Kemal farklı bir dünyanın insanıdır. Ancak Kemal Füsun’a hayatının kapısını ardına kadar açmamıştır; Füsun da eşiğin ötesine geçememiştir. Bu yarım kalmışlık duygusu, Füsun’un hayatının merkezine yerleşir. Sonrasında evlenmesi bile hayatının belirsizliğini ortadan kaldırmaz; geçmişte kurduğu hayalleri ise başka bir biçimde varlığını sürdürür.

Kemal’in ısrarla hayatında kalmaya devam etmesi, dışarıdan bakıldığında anlaşılması zor bir bağlılıktır. Oysa Kemal, Füsun’un geçmişinin, gençliğinin ve bir zamanlar mümkün olduğuna inandığı hayatın taşıyıcısıdır. Onu tamamen hayatından çıkarmak, geçmiş yıllara ait umutları ve anıları da geride bırakmak anlamına gelir. Kemal’le Füsun arasında yaşananlar kesin bir yakınlık ya da kesin bir kopuş hâline dönüşmez; alışkanlık, kırgınlık, bağlılık ve bekleyiş arasında varlığını sürdürür.

Füsun’un en acı deneyimi, zamanın giderek daralan bir hayat yaratmasıdır. Gençlik yıllarında ulaşılabilir görünen hayaller, yıllar geçtikçe uzaklaşır ve yerini geri dönülemeyen bir bekleyiş duygusuna bırakır. Film yıldızı olma isteği Kemal’in varlığıyla canlı kalır, ancak aynı süreç içinde sürekli ertelenir. Bekleyiş uzadıkça umut ağırlaşır, umut ağırlaştıkça da geçmişin yükü büyür. Sonunda dile getirdiği öfkesi başarısızlıktan çok geri getirilemeyen yıllara yöneliktir. “Hayatımı yaşayamadım” sözü ise kaçırılmış başlangıçların ve ertelenmiş kararların yasını taşır.

Füsun’un ölümü de birikmiş duygularının gölgesinde gerçekleşir ve kesin bir niyetle açıklanamayacak kadar trajiktir. Ayçiçeği tarlasında olma hayali ile çınar ağacına çarparak hayatını kaybetmesi arasında kurulan bağ, onun hayatı boyunca ışığa, açıklığa ve genişliğe yönelme isteğini, fakat her seferinde daha güçlü ve köklü bir engelle karşılaşmasını düşündürür. Bu sahnede Füsun, kaçışla sonun aynı çizgide birleştiği bir noktada ölür. Ulaşmaya çalıştığı yere yaklaşırken onu hayattan koparan bir kaderle karşılaşır.

Füsun’un annesi

Anne karakteri romanın en gerçekçi figürlerinden biridir. Kızının geçmişini bilir, Kemal’in kızının hayatındaki rolünü de bilir, ama hiçbir şeyi açıkça dile getirmez. Onun önceliği evinin düzeninin korunmasıdır. Kemal’in eve gelmesine ve onun zaman zaman kendilerini maddi olarak desteklemesine izin verir. Söylemeden hatırlatan kişidir, bazen konuştuğunda ise bunu düzenini koruma adına yapar. Anne karakteri sorunları çözmek yerine onları yönetme derdindedir. Kemal için dost da değildir, düşman da.

Sibel

Sibel romanın en az dramatik ama belki de en trajik karakterlerinden biridir; Kemal’in mutlu olabileceği tek gerçek ihtimali temsil eder. Zeki, kültürlü, duygusal olarak dengeli ve Kemal’le eşit bir ilişki kurabilecek kapasitededir. Onunla yaşanacak hayat, tutkulu ama yıkıcı olmayan, istikrarlı ve saygın bir gelecek sunar. Ancak Kemal’in zihni huzurlu değildir; yoğunluk arayışı, düzenli bir mutluluğun cazibesini gölgede bırakır. Sibel’le kurabileceği sağlıklı hayatı kendi eliyle yok eder.

Sibel Kemal’den ayrıldıktan sonra hayatını yaşamaya devam eder, Zaim’le evlenir ve toplumsal olarak başarılı sayılabilecek bir yaşam sürer. Sibel’in yaşadıkları, Kemal’in hikâyesini daha da sarsıcı kılar; Sibel Kemal’siz kalmış ama bir biçimde varlığını sürdürmüştür. Kemal için imkânsızlaşan yaşam başkası için sıradan bir gerçekliğe dönüşmüştür.

Sibel’in gidişi Kemal’in yaşayabileceği en dengeli ve en sağlam hayat ihtimalinin de kapanışıdır. Belki de onu geri dönüşsüz yalnızlığa iten asıl kırılma, Sibel’in hayatına onsuz devam edebilmesidir.

Feridun: Hayal Kurup Gerçekleştiremeyen Adam

Feridun trajikomik bir figürdür. Büyük hayalleri vardır ama onları gerçekleştirecek gücü yoktur. Film yapmak ister, senaryolar yazar; fakat bunların hayata geçmesi için Kemal’in kaynaklarına ihtiyaç duyar. Feridun’un maddi bağımlılığı, onu Kemal’e karşı düşman olmaktan alıkoyar. Aksine, Kemal’in varlığı sayesinde hayallerini sürdürür.

Feridun’un zayıflığı Füsun’un kaderini de etkiler. Onu taşıyacak bir eş değildir, o daha çok Füsun’la birlikte sürüklenen bir yol arkadaşıdır. Bu durum Füsun’un Kemal’e tamamen sırtını dönememesinin nedenlerinden biridir. Çünkü Kemal, Feridun’un sağlayamadığı imkânların temsilcisidir.

Zaim: Ayrıcalıklı Erkek Dünyasının Temsilcisi

Zaim, Kemal’in ait olduğu çevrenin tipik erkeklerinden biridir. Eğlenceyi seven, hayatı fazla ciddiye almayan, ayrıcalıklarının farkında olan bir karakterdir. Kadınlarla ilişkisi de çoğu zaman yüzeyseldir. Bu yönüyle Kemal’in davranışlarının o dünyada tuhaf karşılanmadığını gösterir. Kemal uç bir örnek olsa da aynı kültürün içinden çıkmıştır.

Ancak Zaim zamanla yalnızca keyif peşinde koşan biri olarak kalmaz. Sibel’le evlenir ve düzenli bir hayat kurar. Kemal’in sürdüremediği ilişkisinde Zaim başrolü almıştır. Sibel’le Zaim mutlu bir hayat sürdürür, Kemal ise aynı yerdedir. Zaim Kemal’in yaşama ihtimali olan bir hayatı yaşamıştır.

Masumiyet Değil, Karşılıklı Tutsaklık

Bu roman bana hiçbir zaman masum bir aşkın hikâyesi olarak görünmedi. Daha çok birbirlerine tutunurken kendi yollarını kapatan, kaçamadıkları bağların içinde yavaş yavaş yorulan insanların hikâyesini anlatır. Romanda kimse yalnızca mağdur ya da yalnızca sorumlu değildir; herkes kendi korkuları, alışkanlıkları ve umutlarıyla kör bir düğümün parçasını oluşturur. Kemal sevdiğini sandığı şeyi saklayarak korumaya çalışırken onu yaşanabilir bir ilişki olmaktan çıkarır; Füsun özgür bir hayatın hayalini kurar, fakat bekleyiş uzadıkça hayalleri onun enerjisini tüketir; Sibel yaşayabileceği düzenli hayatın yitirilişini izler ama vazgeçmez ve o hayatı yeniden kurar; Feridun büyük hayallerinin ağırlığıyla yerinde sayar; anne figürleri az konuşarak ayakta kalmanın yollarını bulur; Zaim ise bütün bu karmaşanın, ait oldukları dünyanın alışıldık düzeni içinde sıradan kabul edildiğini hatırlatır ve gerçekten yaşar.

Hikâyede yaşanmamış hayatların birikmiş hüznü vardır. Kemal’in kurduğu müze de dışarıdan bakıldığında bir kadına adanmış görünür, yakından bakıldığında ise bir adamın kaçırdığı hayatının izlerini saklar. Orada sergilenen nesneler Kemal’in yaşayamadığı yılların, veremediği kararların ve geri dönmeyen zamanın taşıyıcılarıdır.

Kitabı okumayı bitirdiğinizde zihninizde rahatsız edici bir soru kalabilir. İnsan gerçekten kaybettiği kişiye mi bağlanır, yoksa o kişiyle yaşayabileceği ama hiçbir zaman yaşayamadığı hayatın hayaline mi? Masumiyet Müzesi bu soruya kesin bir yanıt vermez; tam tersine, cevabın belirsizliğini hissettirir. Bazen en büyük düş kırıklığı sevilen birini yitirmekten değil, o kişiyle yaşanabilecek hayatı seçmemiş olmaktan doğar. Roman, yaşanmamış bir hayatın insan üzerinde bıraktığı ağır izi anlatan, insanı kendi geçmişiyle yüz yüze bırakan bir hikâyeyi anlatır.