Fatma Aliye Udi Romanında Bedia: Müzik Yeteneğinden Geçim Mücadelesine Uzanan Bir Kadın Hikâyesi

Fatma Aliye Udi Romanında Bedia: Müzik Yeteneğinden Geçim Mücadelesine Uzanan Bir Kadın Hikâyesi

Fatma Aliye’nin Udi romanında Bedia’nın hayatı baştan sona müzik etrafında şekillenir. Çocuklukta bir terbiye unsuru olarak başlayan bu yetenek, ilerleyen yıllarda onun için hayatta kalmanın tek dayanağına dönüşecektir. Bedia, musikiye meraklı babası Nazmi Bey’in yanında büyür ve yeteneği erken yaşta fark edilir. Ona hocalar tutulur; önce kanun çalmaya başlar, ardından söylemeye yönelir ve nihayetinde ud çalmayı tercih eder. Ud, hem çalıp hem söylemeye elverişli olması ve sesine uygunluğu nedeniyle Bedia’nın asıl sazı hâline gelir. Böylece yalnızca bir sazende değil, aynı zamanda güçlü bir hanende niteliği kazanır.

Bedia’nın Mail ile yaptığı aşk evliliği hayatındaki ilk büyük kırılmayı oluşturur. Severek evlendiği bu adam zamanla onu derin bir hayal kırıklığına uğratır. İstanbul’a geldikten sonra bir süre ağabeyi Şemi’nin gönderdiği paralarla yaşamını sürdürür; yani hâlâ aile desteğine bağlıdır. Ancak ağabeyinin ölümüyle bu destek ortadan kalkar ve Bedia maddi açıdan savunmasız kalır. Evdeki eşyalarını satmak zorunda kalması, geçim sorumluluğunun tamamen onun omuzlarına yüklenmesi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler, onu çalışmaya mecbur bırakır.

Bedia ud çalmada son derece ustadır; ayrıca Arap musikisine hâkimdir ve bu repertuvar İstanbul’daki pek çok kişi tarafından bilinmemektedir. Nota bilgisi vardır, beste yapabilir, söz yazabilir; yani yalnızca icracı değil, aynı zamanda üretici bir müzisyendir. Davetlerde çalar, ders verir ve müzik yoluyla para kazanmaya başlar; böylece evin idaresini üstlenir. Sanatını bir geçim aracına dönüştürmesi, onun bağımsız bir birey hâline gelmesinin de başlangıcıdır. Fatma Aliye, Bedia’nın hikâyesi üzerinden, kadının eğitim ve beceri sahibi olduğunda zor koşullar altında bile ayakta kalabileceğini vurgular. Evliliğin sağladığı güvence ortadan kalktığında bile bilgi ve yetenek kadını hayata bağlayan temel dayanak olur.

Romanda Helvila karakteri Bedia’nın karşıtı olarak konumlandırılır. Helvila da saz çalar ve şarkı söyler; kısa sürede büyük paralar kazanır, ancak bunu çoğu zaman erkeklerle kurduğu uygunsuz ilişkiler aracılığıyla elde eder. Bedia ise yalnızca emeğiyle kazanmayı tercih eder; sanatını bir meslek hâline getirirken onurundan ödün vermez. Bu karşılaştırma, aynı yeteneğe sahip iki kadının farklı hayat stratejileri izleyerek nasıl farklı sonuçlara ulaştığını gösterir. Bedia’nın yolu daha zor ve daha yavaş ilerler, ancak saygınlığını korur.

Udi, iyi şartlarda yetişmiş, müzik eğitimi almış bir genç kadının aşk evliliğinin yıkılması, aile desteğinin kaybı ve ekonomik zorluklar karşısında geçirdiği dönüşümü anlatır. Bedia’nın hikâyesi, kadının yalnızca eş ya da kız evlat kimliğiyle değil, meslek sahibi bir birey olarak da var olabileceğini ortaya koyar. Onu hayatta tutan şey ne aşk ne de aile desteğidir; çocukluğunda kazandığı bilgi, disiplin ve sanattır. Bedia için ud, yeniden ayağa kalkmanın, bağımsızlığın ve yaşamı sürdürebilmenin aracıdır.

Bedia’nın Karakter Analizi 

Fatma Aliye’nin Udi romanındaki Bedia geç Osmanlı toplumunda iyi yetişmiş fakat hayatın sert gerçekleriyle yüzleşmek zorunda kalan kadın tipinin yoğunlaşmış bir örneğidir. Onun karakteri sabit değildir; roman boyunca değişir, kırılır, yeniden oluşur. Bu nedenle Bedia’yı anlamanın anahtarı, onun geçirdiği dönüşümü izlemektir.

Bedia başlangıçta korunaklı bir aile ortamında yetişmiş, kültürlü ve hassas bir genç kadındır. Müzik eğitimi almış olması, onun hem estetik duyarlılığını hem de disiplinli bir yapıya sahip olduğunu gösterir. Babası tarafından desteklenmesi, özgüveninin temelini oluşturur. Ancak bu özgüven toplumsal deneyimle sınanmamıştır; Bedia hayatı daha çok güvenli sınırlar içinde tanımıştır. Bu yüzden duygusal yapısı güçlü olmakla birlikte kırılgandır. Aşk evliliği yapması da onun romantik, idealist ve kalbinin sesine inanan bir karakter olduğunu gösterir.

Mail ile yaptığı evlilik Bedia’nın kişiliğini sınayan ilk büyük olaydır. Eşine duyduğu sevgi, onun sabırlı ve çabuk bağlanan bir karaktere sahip olduğunu ortaya koyar; ancak ihanetle karşılaştığında gururu derinden yaralanır. Bedia burada ne tamamen teslim olan ne de yıkıcı bir öfkeye kapılan bir tavır sergiler. Daha çok içine kapanır, duygularını kontrol etmeye çalışır ve acısını onurlu bir sessizlikle taşır. Bu durum onun güçlü yönlerinden biridir: Duygusal yoğunluğa rağmen kendini kaybetmez. Öte yandan bu suskunluk, dönemin kadınlarına yüklenen “vakur ve sabırlı olma” beklentisinin de bir yansımasıdır.

Helvila ile karşılaşmalar Bedia’nın karakterinin bir başka yönünü açığa çıkarır. Helvila’ya karşı açık bir düşmanlık sergilemez; ancak mesafeli, soğuk ve üstten bir tavır takınır. Bu tavır kibirden çok incinmiş gururun savunma biçimidir. Bedia, kocasını doğrudan suçlamaktan kaçınır; bunun yerine Helvila’nın yaşam tarzını küçümseyerek kendi konumunu korumaya çalışır. Bedia hem sevgisi hem de onuru arasında sıkışmıştır. 

Romanın ilerleyen bölümlerinde Bedia’nın en belirgin özelliği dayanıklılığı hâline gelir. Aile desteğini kaybetmesi ve maddi sıkıntıya düşmesi, onu mücadeleci bir kişiye dönüştürür. Çocukluğunda aldığı müzik eğitimi sayesinde çalışmaya karar vermesi, onun gerçekçi ve sorumluluk sahibi bir karakter olduğunu gösterir. Bedia yalnızca kendisi için değil, bakmakla yükümlü olduğu kişiler için de mücadele eder; bu yönüyle fedakâr ve koruyucu bir kişiliğe sahiptir. Ev idaresini üstlenmesi, planlı ve disiplinli tarafını ortaya çıkarır.

Bedia, kırılganlık ile dayanıklılığın, romantizm ile gerçekçiliğin, bağımlılık ile bağımsızlığın aynı kişilikte birleştiği bir karakterdir. Romanın başında korunan ve yönlendirilen bir genç kızken, sonunda kendi emeğiyle ayakta duran bir kadına dönüşür. Onu güçlü kılan şey yaşadıkları karşısında uyum sağlayabilme ve yeniden ayağa kalkabilme becerisidir. 

Helvila’nın Karakter Analizi 

Udi romanındaki Helvila, ilk bakışta Bedia’nın karşıtı gibi görünen, “öteki kadın” konumuna yerleştirilen bir figürdür; ancak Fatma Aliye onu tek boyutlu bir kötülük sembolü olarak değil, toplumsal ve ekonomik koşulların biçimlendirdiği karmaşık bir karakter olarak anlatır. Helvila’nın gerçek yüzü özellikle Beyrut’ta Bedia ile karşılaştıkları sahnede ortaya çıkar. Bu karşılaşmada Bedia onu ilk anda tanıyamaz; çünkü Helvila artık geçmişteki gösterişli, makyajlı, dikkat çekici kadın değildir. Sadeleşmiş, yıpranmış ve içine dönmüş bir hâli vardır. Bedia onu ancak bakışlarından tanıyabilir. Helvila’nın kendini tanıtmak zorunda kalması bile geçirdiği değişimin büyüklüğünü gösterir.

Helvila bu buluşmada kendi hayat hikâyesini anlatır ve böylece okur, onun geçmişini doğrudan kendi ağzından öğrenir. Çocukluğu ağır yoksulluk içinde geçmiştir; akrabaları kendisine ve kardeşlerine sırt çevirmiş, aç kaldıkları zaman bile kapılarını açmamıştır. Bu hayat deneyimleri, Helvila’nın karakterini belirleyen temel unsurlardır. Başlangıçta namuslu fakat aşırı yoksul bir hayat sürerken toplum tarafından görünmezdir; kimse ona yardım etmez, kimse onunla ilgilenmez. Ancak eğlence ortamlarına çıkıp hem çalıp söylemeye hem de erkeklerin ilgisini çekmeye başladığında hayatın birden değiştiğini görür. Erkeklerin getirdiği büyük paralar sayesinde kısa sürede refaha kavuşur. 

Helvila, Bedia’nın kocası Mail'e karşı da tamamen duygusuz değildir; aksine onu gerçekten sevdiğini ifade eder. Ancak Mail'in tutkusu zamanla sönmüş, Bedia’yı terk ettikten sonra Helvila’dan da uzaklaşmış, kaba ve ondan kaçan bir tavır sergilemiştir. Bu durum Helvila’nın ilişkilerde yalnızca “baştan çıkaran kadın” olmadığını, aynı zamanda terk edilen ve kullanılan bir kişi olduğunu gösterir. Erkek merkezli ilişkiler dünyasında o da güvencesizdir; parası ve cazibesi olduğu sürece değerlidir.

Helvila’nın kazandığı servetle Şam’dan Beyrut’a göç etmesi ve orada bir akrabasıyla evlenerek sakin bir hayat kurması, karakterinin son aşamasını oluşturur. Artık bir evi ve mağazası vardır; geçmişte biriktirdiği para, “saygın” bir yaşamın kapısını açmıştır. Bu noktada Helvila’nın hayatı bir tür geri çekilme ya da arınma olarak yorumlanabilir. Yıllarca sürdürdüğü hayatın yorgunluğu, güvensizlik duygusu ve belki de vicdani rahatsızlık onu bu yolu bırakmaya yöneltmiş olabilir. Aynı zamanda ekonomik olarak yeterince güçlendikten sonra toplumun kabul edeceği bir konuma yerleşmek istemiştir.

Helvila’nın karakterinde belirgin olan en önemli özellik, güçlü bir hayatta kalma içgüdüsüdür. O, ideallerle değil zorunluluklarla hareket eder. Yoksulluğun aşağılayıcı deneyimini yaşamış biri olarak, para ve güvence onun için ahlaki tartışmaların önüne geçer. Bu nedenle davranışlarında bencillik ya da sertlik görülse de bunlar çoğu zaman savunma mekanizmasıdır. Bedia’dan farkı, onurunu koruyarak yoksulluğa katlanmak yerine, refahı seçmesidir. Ancak roman ilerledikçe Helvila’nın da bu hayatın bedelini ödediği, yalnızlaştığı ve yıprandığı anlaşılır.

Helvila, yalnızca Bedia’nın rakibi değil, aynı toplumsal düzenin farklı koşullarda şekillendirdiği ikinci bir kadın tipidir. Bedia eğitim ve aile desteği sayesinde emeğiyle ayakta kalmayı başarırken, Helvila yoksulluk ve dışlanmışlık nedeniyle bedenini, cazibesini ve sahne yeteneğini kullanarak yükselir. İkisinin de yolu sonunda yalnızlığa ve yorgunluğa çıkar. 

Mail’in Karakter Analizi 

Udi romanında Mail, sorumsuzluk, bencillik ve şımarıklıkla biçimlenmiş zayıf bir karakterdir. Mail, hayatın maddi ve sosyal imkânlarını sorgulamadan, doğal hakkıymış gibi yaşamıştır. Bu yüzden Bedia ile evliliğinin ilk yılları sorunsuz ve huzurlu geçer; çünkü o dönemde hem maddi sıkıntı yoktur hem de Mail’in sorumluluk almasını gerektiren bir durum ortaya çıkmamıştır. Müziğe ilgisi olması, çalgı çalabilmesi ve eğlenceye düşkünlüğü, onun estetik duyarlılığından çok hareketli ve keyifli yaşama eğilimini yansıtır. Daha ağır, içe dönük sanat anlayışından ziyade coşkulu ve eğlenceli parçaları tercih etmesi de bu mizacın bir uzantısıdır.

Bedia'nın anne ve babasının ölümü Mail’in hayatındaki dönüm noktasıdır. Bu olaydan sonra ev içindeki denge bozulur ve Mail giderek kontrolsüz bir yaşam sürmeye başlar. Bedia’yı evden uzaklaştırması, ardından onun malını mülkünü sattırması, aslında sorumsuzluğunun ekonomik boyuta ulaşmasıdır. Mail hızlı yaşamak, iyi giyinmek, eğlenmek, gezmek ve para harcamak ister; Bedia’nın serveti onun için bitmeyecekmiş gibi görülen bir imkândır. 

Helvila ile tanışması da bu eğlence ortamlarının sonucudur. Saz ve cümbüş meclislerinde başlayan bu ilişki, Mail için büyük ölçüde bir tutku ve kaçış alanıdır. Evine giderek daha az uğraması, evliliği sıkıcı bir zorunluluk olarak görmeye başladığını gösterir. Ancak ilginç olan nokta, Mail’in Bedia’yı tamamen kaybetmeyi de istememesidir. Bedia’nın onu terk edebileceğini öğrendiğinde büyük bir şaşkınlık yaşar; çünkü o zamana kadar yaptığı hiçbir şeyin ciddi bir sonuç doğurmayacağına inanmıştır. Eve ne kadar geç gelirse gelsin, ne kadar para isterse istesin, günlerce ortadan kaybolsa bile onu sessizce kabul eden bir eşe alışmıştır. Bu nedenle Bedia’nın ayrılık kararı Mail’in dünyasını sarsar.

Mail için Bedia saygın eş ve güvenli limandır; Helvila ise keyifli ve tutkulu bir ilişkilidir. Mail dönemin erkek egemen değer sistemini içselleştirmiştir. O, hem özgür olmak hem de sahip olduklarını kaybetmemek ister.

Bedia’nın servetinin tükenmesiyle birlikte evliliğin temeli de ortadan kalkar. Aslında ayrılık kaçınılmazdır; fakat Mail bunu kabullenemez. Çünkü ilk kez hayatın sınırlı ve geri dönülmez olduğunu fark eder. Kaybettiğinde şaşırması, daha önce hiçbir şeyi gerçekten kaybetmemiş olmasının sonucudur. Bu nedenle Mail, içinde bulunduğu durumun farkına varamayan, ayrıcalıklarını görünmez kabul eden bir karakterdir. Bencildir, fakat kötücül değildir; daha çok olgunlaşmamış, sorumluluk almaktan kaçınan ve duygusal olarak çocuk kalmış biridir.

Mail, romanda yalnızca ihanet eden koca figürü değil, ayrıcalıklı yetişmenin getirdiği körlüğün ve sorumsuzluğun sembolüdür. Doğru yönlendirilse değişebilecek, hatta “kurtarılabilecek” bir karakter izlenimi verse de Bedia’nın hassas ve sanatçı kişiliği bu dönüşümü sağlayacak sertliğe sahip değildir. Bedia’nın kırılganlığı onu mücadele etmekten çok uzaklaşmaya yöneltir. 

Udi Neden İlk Modern Kadın Romanlarından Biri Sayılır?

Fatma Aliye’nin Udi romanı, Osmanlı edebiyatında kadın merkezli anlatının erken ve güçlü örneklerinden biri olarak kabul edilir; çünkü kadın karakteri yalnızca aşk, evlilik ya da aile içinde tanımlamaz, onu bağımsız bir birey olarak ele alır. Romanın merkezindeki Bedia, kendi hayatını yönlendiren bir kişidir. Bu yönüyle eser, geleneksel “acı çeken kadın” hikâyelerinden ayrılır ve modern birey fikrine yaklaşır.

Modernliğin en belirgin göstergelerinden biri, kadının ekonomik bağımsızlık kazanabilmesidir. Bedia’nın ud çalarak para kazanması, sanatını meslek hâline getirmesi ve bir evin geçimini üstlenmesi dönemi için oldukça yenilikçi bir durumdur. Roman, evliliğin kadına güvence sağlamadığı koşullarda bile eğitim ve becerinin onu ayakta tutabileceğini gösterir. Kadının çalışması, kamusal alanda görünür olması ve kendi emeğiyle var olması, modern kadın anlayışının temel unsurlarıdır.

Eserde kadınların iç dünyasına verilen önem de modern anlatının bir başka göstergesidir. Bedia’nın duygusal çatışmaları, gururu, kırılganlığı, karar alma süreçleri ayrıntılı biçimde ele alınır. Kadın psikolojisi ilk kez bu kadar derinlikli ve merkezî bir biçimde anlatılır. Kadın karakter yalnızca erkeğin hikâyesine eşlik eden bir figür değil, romanın asıl taşıyıcısıdır.

Ayrıca romanda kadınlar tek tip değildir. Bedia ile Helvila’nın karşıtlığı, kadın deneyiminin farklı yollarını ortaya koyar. Biri emeğiyle, diğeri bedenini ve cazibesini kullanarak hayatta kalır. Bu çeşitlilik, kadını ahlaki kalıplara sıkıştırmak yerine toplumsal koşullar içinde değerlendiren modern bir bakış açısını yansıtır.

Romanın modern sayılmasının bir diğer nedeni, evlilik kurumuna eleştirel yaklaşmasıdır. Mail karakteri üzerinden, erkeğin sorumsuzluğu ve toplumun erkeklere tanıdığı ayrıcalıklar görünür hâle getirilir. Bedia’nın eşini terk etmesi ise dönemin normları açısından son derece cesur bir tutumdur; çünkü kadın ilk kez evliliği sürdüren değil, gerektiğinde sonlandıran bir özne olarak gösterilir.

Udi romanı, kadını eğitimli, üretken, ekonomik olarak bağımsız ve psikolojik derinliği olan bir birey olarak ele aldığı için ilk modern kadın romanlarından biri sayılır. Fatma Aliye, bu eserle yalnızca bir kadının hikâyesini anlatmaz; aynı zamanda Osmanlı toplumunda kadının değişen konumunu ve yeni bir kadın tipinin ortaya çıkışını da gözler önüne serer. Bu nedenle Udi, hem edebî hem de toplumsal açıdan modernleşme sürecinin önemli tanıklarından biridir.

***

Udi romanında dikkat çeken unsurlardan biri, Bedia’nın yazarla tanışma biçimi ve yazarın anlatıya dâhil edilmesidir. Bedia, yazarın Refet adlı romanını okumuştur, ona karşı bir yakınlık hisseder ve bir sanat ortamında karşılaşma fırsatı bulur. Bu karşılaşma sırasında yapılan sohbetlerde, Bedia okuduğu romandan söz eder ve kendi hayat hikâyesini anlatmaya başlar. Yaşadıklarının yazıya geçirilmesini arzu ettiğini belirtmesiyle birlikte, roman sanki doğrudan yaşanmış bir hayatın kaydıymış gibi sunulur.

Bu durum, dönemi açısından oldukça ilgi çekicidir. Çünkü klasik anlatılarda yazar genellikle görünmezdir; hikâye, kurmaca bir dünyanın içinde kendi kendine ilerliyormuş gibi verilir. Oysa burada yazar dolaylı biçimde bir karakter olarak anlatının içine girer ve hikâyeyi dinleyen, değerlendiren ve aktaran kişi konumuna yerleşir. Böylece okur, anlatılanların yalnızca hayal ürünü değil, gerçek bir kişinin yaşadıklarının yazıya dökülmüş hâli olabileceğini düşünür.

Ayrıca Bedia’nın hayatına dair bazı kararların, örneğin saz meclislerine çıkması, ud çalarak para kazanması ya da evinde öğrenciler kabul etmesi gibi, bu sohbetler sırasında şekillendiğinin ima edilmesi, yazarın yalnızca anlatıcı değil, aynı zamanda yönlendirici bir figür gibi de konumlandığını düşündürür. Bu yönüyle Udi, hem kurgu ile gerçeklik arasındaki sınırı bulanıklaştıran hem de yazarın varlığını metnin bir parçası hâline getiren erken ve dikkat çekici bir anlatım örneği olarak değerlendirilebilir.

Duygu Asena - Kadının Adı Yok Adlı Eseri Üzerine Düşüncelerim

Romandaki aile yapısı, ataerkil düzenin gündelik yaşam içinde en görünür yüzüdür. Baba figürü, kız çocuklarını geçici, değeri sınırlı, “nasıl olsa evlenecek” bireyler olarak konumlandırır. Erkek çocuğun yokluğu, babanın söylemlerinde sürekli bir eksiklik ve tamamlanmamışlık nedeni olarak yer alır. Bu durum, aile içindeki değer hiyerarşisini belirler: Erkek, soyun devamını ve toplumsal görünürlüğünü temsil ederken, kadın ise susan, geri planda duran, ev içi rollerin sürekliliğini temsil eden bir figürdür.

Anne karakteri bu düzenin edilgen taşıyıcısıdır. Kendi bedenine ve davranışlarına ilişkin sınırlar, babanın kurduğu kurallar üzerinden belirlenir. Denize girmesine izin verilmemesi, toplumsal alanda görünürlüğünün engellenmesi, kadınlığının sürekli denetim altında tutulduğunu gösterir. Anne bu sınırlamaları içselleştirerek kız çocuklarına aktarır; böylece baskı miras yoluyla yeniden üretilen bir yapı hâline gelir.

Kız kardeşin tiyatrocu bir erkekle yaptığı evlilik, ilk aşamada farklı bir hayat seçeneği sunuyor gibi görünür. Ancak evlilik sürecinin ilerlemesiyle bu bağ, geleneksel erkek-kadın ilişkisi formuna geri döner. Kadın çocuk doğurma, ev içi düzeni kurma, eşin sosyal yaşamını destekleme rolüne bürünür. Erkek ise mesleki çevresini, sosyal alanını ve bireysel hareket özgürlüğünü korumaya devam eder. Bu durum kültürel ya da entelektüel çevre fark etmeksizin, ataerkil değerlerin kadın-erkek ilişkilerinde baskın kalabildiğini gösterir.

Romanın merkezindeki kadın ise bu yapıya karşı bireysel bir direnç kurar. Eğitim, çalışma ve ekonomik bağımsızlık üzerinden kendi varlığını inşa eder. Ancak çalışma hayatında elde ettiği konum, sürekli olarak şüphe ve imalarla gölgelenir. Kadının başarısının emeğine değil, erkeklerle olası ilişkilerine bağlanması, kadın öznesinin kamusal alanda tanınmasının koşullu olduğunu ortaya koyar. Başarı erkeklerde doğal kabul edilirken, kadında açıklama ve meşrulaştırma gerektirir.

Duygusal ilişkilerde ise sorun eşitliğin sürdürülememesinden kaynaklanır. Kadın bir erkeği kendisini tamamlaması için değil, eşit bir ilişki kurmak için seçer. Fakat erkek partnerler, kadının bağımsızlığını ve gücünü başlangıçta ilgi çekici bulsalar da, ilişki ilerledikçe bu gücü dengelemek, kontrol etmek veya azaltmak yönünde davranışlar geliştirirler. Böylece ilişki, iki öznenin karşılaşması olmaktan çıkar, güç mücadelesine dönüşür.

Romanın temel gerilimi, kadın karakterin güçlü olup olmamasıyla ilgili değildir; kadın zaten güçlüdür. Gerilim, bu gücün toplumsal, ailevi ve duygusal bağlamlarda tanınamaması ve kabul görmemesidir. Dolayısıyla eser, bireysel bir özgürleşme hikâyesinden çok toplumsal cinsiyet düzeninin kadın özne üzerindeki sınırlandırıcı etkilerini gösterir.

Kadının Adı Yok, bireysel bir kadın deneyimini anlatmakla birlikte, bu deneyimi mümkün kılan toplumsal cinsiyet yapısını görünür kılar. Romanda kadın karakter, eğitim ve çalışma yoluyla kendi yaşamını inşa edebilen güçlü bir özne olarak var olur; ancak bu güç, aile içinde babanın erkek çocuk merkezli değer anlayışıyla, evlilikte eşitsiz ilişki düzeniyle ve iş yaşamında kadının başarısının -ahlaki değerlerinin sorgulanmasıyla- sürekli sınanır. Kadının yaşadığı duygusal ve sosyal çatışmalar, bireysel yetersizlikten değil, ataerkil kültürün kadın öznesini tanımakta isteksiz oluşundan kaynaklanır. Bu nedenle roman kadının kimliğini kurduğu hâlde onun varlığının toplumsal olarak ne şekilde bastırılmaya çalışıldığını tartışır. 

Kadınların toplumsal ilişkilerde ve evlilikte kendilerine biçilen rolleri daha en başından sorgulayabilmeleri için bu kitap mutlaka okunması gereken eserler arasında yer almalıdır.

Kitaptan Alıntılar: 

Ağlamak kötü bir şey. Arkadaşlarımın babaları oğullarına sürekli “Erkekler ağlamaz” diyorlar; bunu dediklerine göre ağlamak doğru değil. Peki ama ağlamak iyi bir şey değilse neden kızlara yasak değil? Acaba kızların kötü şey yapmaları doğru da erkeklerinki mi değil? Ya da kızlar için ayrı erkekler için ayrı kötü şeyler mi var? Ama bu olamaz, kötü kötüdür, bazıları için iyi olan, bazıları için kötü olabilir mi?

Patlatıyorlar, vuruyorlar, kırıyorlar. Ve hiçbirimiz hiçbir şey yapamıyoruz.

Annemi düşündüm, her gittiği yerden eve koşa koşa, kan ter içinde gelişini, üstüne bir şey alabilmek için babama yalvar yakar oluşunu… Babam dövmüyor… evet… ama o yüzünün ifadesi dayaktan beter… Hepimiz onun elinde esiriz.. evet. Onun parası var.

Ne olmuş kızım evli olursan, evli olunca insanın dünyası değişmez ki! Zevklerin, mutlulukların, yaşam biçimin hep aynı kalmaz mı? Bırak herifin içindaki külotları temizlemeyi, bırak gömleklerini ütülemeyi, çık dışarı, zayıfla, arkadaşlarını gör…

“Ne başkaldırı” dedi kardeşim, “kendi kendini kandırıyorsun, evlenmemeyi başarabilseydin, esas başkaldırı bu olurdu, ya da en azından gelinlik giymeseydin, blucin giysedin, esas başkaldırı bu olurdu, mini gelinlik, pöh!

Bir kadının en kutsal görevi annelik ha anneciğim. Senin gibi iki çocukla, seni aldatan kocayla, bırakıp gidemeden, evinin duvarlarına yapışmış, balık gözlerinle kalmak mı annelik? Siz olmasaydınız, ben bu hayatı mı yaşardım, sizin yüzünüzden boşanamadım demek mi kutsal annelik? Bu ... dünyaya, ne olacağı belli olmayan bir yaratık peydahlayıp, durmadan onu suçlamak mı annelik? Evin dört duvarı arasına kapanıp, yemeyip yedirip, giymeyip giydirip, durmadan üzülüp, mutsuz olup, korkular, acılar içinde yaşamak mı annelik? Sen nerdesin ha anneciğim, sen kimsin? Ne yaptın şimdiye dek kendin için. Umutların hani? Var mıydı ki? Kutsal annelik ha… kut… sal… an…

Bir cam kavanozda yaşamışlığımla, beynimin içindeki tüm güzel hayallerle, o hayallerin yıkılışındaki şaşkınlığımla…

Kendi kendimle çok güzel eğlendim.

Meğer beni çok severmişsin de, arkamdan sarı kanaryam dermişin. Baba, ben hâlâ bir erkek sevgisine muhtaç, her seni seviyorumun peşinden mi gideceğim? Baba, sen beni seviyormuşsun meğer... Bundan böyle her seni seviyorumun peşinden gitmeme gerek yok, değil mi? Baba, sen beni seviyormuşsun meğer... Baba, sen beni sevmişsin, sevgi... Baba, seni seviyorumlar da yetmiyor artık bana... Onları her şey sanmışım... İnsan yaşamındaki eksik olanı, her şey sanıyor. Ama artık sanmayacağım baba...

Kimseye muhtaç olmak istemiyorum. En korktuğum şey bu; annemi düşünüyorum, Şermin Teyze’yi... Tümü de muhtaçtılar, kimliklerini yitirmişlerdi, yaşamıyorlardı sanki. Onlar gibi olmak istemiyorum, erkek ya da kadın kimseye muhtaç olmak istemiyorum, istemediğim kişiyle birlikte olmak zorunda kalmayacağım, bunlar için de para gerek, para bir çeşit özgürlük. Hayır zengin koca da istemiyorum, bu kez onu bırakıp gitme özgürlüğüm olmaz, hem bir işe yaramak istiyorum ben, beynimi kullanmak istiyorum, o kadınların, annemin, o teyzelerin donuk gözlerini, ölmüş balık bakışlarını anımsadıkça çalışıyorum işte, çalışacağım da. Anlamıyor musunuz siz, kendim olmak istiyorum, benden, kendim olmamdan korkuyorsunuz ve erkeklerden, evlilikten yalnızca dostluk bekliyorum. Dostluk da saygı da eşitlikle olur, anlamıyor musunuz, eşitliğin olmadığı yerde ikisi de yok.”

Öl desem ölecek. Ama o bana öl deyince de benim ölmem gerek. Oysa artık, ‘Öl desem ölecek’ türündeki beraberliklere inanmayacak kadar yaşlıyım. İnsanlar birbirlerine ‘Öl’ dememeli ve ‘Öl’ deyince de kimse ölmemeli. Kimse, “Öl desem ölür” diye gurur duymamalı. Kimse kimseden bir şeyler istememeli, beklememeli. Hele hele değişmesini hiç.

Bilmiyor musun ki, ben değişirsem, senin sevdiğin ben değilimdir artık ve sonra beni sevmezsin.