Büyük Kaçgun

Büyük Kaçgun, Osmanlı Devleti’nde 16. yüzyıl sonları ile 17. yüzyıl başlarında yaşanan büyük toplumsal sarsıntıların en önemli sonuçlarından biridir. Bu kavram, özellikle Anadolu halkının kitlesel biçimde yerleşim yerlerini terk ederek güvenli bölgelere göç etmesini ifade eder. Uzun süren Osmanlı-İran ve Osmanlı-Avusturya savaşları, devletin mali yapısını zayıflatmış; artan vergi yükü, tımar sisteminin bozulması ve işsiz kalan askerî sınıfın huzursuzluğu toplumda ciddi karışıklıklara yol açmıştır. Bu ortamda ortaya çıkan Celali isyanları, köylerin yağmalanmasına, tarım düzeninin bozulmasına ve can güvenliğinin ortadan kalkmasına neden olmuştur.

Halk, eşkıya baskısından, ağır vergilerden ve devlet otoritesinin zayıflamasından kurtulmak için köylerini terk etmek zorunda kalmış; dağlık alanlara, kalelere veya daha güvenli şehirlere sığınmıştır. Bu kitlesel göç hareketi “Büyük Kaçgun” olarak adlandırılmıştır. Büyük Kaçgun sonucunda Anadolu’da üretim düşmüş, birçok yerleşim yeri boşalmış, ekonomik hayat ciddi şekilde zarar görmüştür. Tarımın aksaması devlet gelirlerini daha da azaltırken, göç eden nüfus şehirlerde yeni sosyal sorunların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu olay, Osmanlı Devleti’nin klasik düzeninin çözülmeye başladığını ve merkezî otoritenin taşra üzerindeki kontrolünün zayıfladığını gösteren en önemli gelişmelerden biri olarak kabul edilir.